چاپ این نوشته
اقتصاد مقاومتی به قلم دکتر مجتبی کرباسی؛

اقتصاد مقاومتی، سیاست های انقباضی و تنگ نظری نیست/ اخلاق پزشکی، یاری گر تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت

باید توجّه داشت با وجود اینکه اقتصاد مقاومتی حتماً الگوی درست مصرف و بهره وری استفاده از منابع موجود را در خود دارد ولی نباید این مفهوم را محدود به سیاست های انقباضی و ریاضت گونه کرد و یا نوعی تنگ نظری و تنگدستی دانست.

به گزارش سرویس نظام سلامت صدای سلامت، اقتصاد مقاومتی(Resistive economy) اصطلاحی است برای اشاره به نظامی از اقتصاد که بیشترین استواری و تحمّل را در برابر بحران های اقتصادی و تحریم ها داشته باشد و بتواند در برابر جنگ اقتصادی دشمن که نوعی جنگ نیمه سخت محسوب می شود تاب آوری داشته باشد. در اقتصاد مقاومتی ما باید ساختار اقتصادی، هزینه ها و درآمدها و بودجه خود را به گونه ای ببندیم که با تغییرات محیط بیرونی استحکام خود را از دست ندهد.

اقتصاد مقاومتی برای عملیاتی شدن، پیش از هر چیز نیاز به تبیین درست دارد تا از برداشت های نادرست و سوءتفاهم پیشگیری شود. اقتصاد مقاومتی، اقتصادی علمی و در عین حال بومی و برآمده از فرهنگ داخلی است. خصوصیّات اقتصاد مقاومتی عبارتند از: اتّکا به دانش و فناوری (اقتصاد دانش بنیان)، اتّکا به اصل عدالت (اقتصاد عدالت بنیان)، درون زا بودن (متکّی به ظرفیت های داخلی) و برون گرا بودن (گرایش به صادرات و تسخیر بازارهای خارجی).

بنابراین باید توجّه داشت با وجود اینکه اقتصاد مقاومتی حتماً الگوی درست مصرف و بهره وری استفاده از منابع موجود را در خود دارد ولی نباید این مفهوم را محدود به سیاست های انقباضی و ریاضت گونه کرد و یا نوعی تنگ نظری و تنگدستی دانست.

شاخص های مهم اقتصاد مقاومتی عبارتند از: تغییر الگوی مصرف، کاهش وابستگی، خود اتّکایی، جامعه ای دارای انسان پویا نه منفعل، با تدبیر عمل کردن برای دفع آفات و کاهش هزینه های مازاد.

 در اقتصاد مقاومتی پیشرفت، توسعه، فن آوری، خلاقیّت و  استفاده از ظرفیت های موجود ضروری است. در جامعه اسلامی بر خلاف جامعه لیبرال سرمایه داری اقتصاد و سودانگاری محورنیست، بلکه فرهنگ و به طور ویژه نظام ارزشی محور و مبناست. لذا آگاه سازی آموزش و فرهنگ سازی یک اقدام ضروری در نهاد اقتصاد مقاومتی است. ضرورت مهم، تولید علم است و ضرورت تولید علم کرسی های نقد و نظر و آزاداندیشی و داشتن نگاه نقّادانه به فرآورده های علمی دیگران است. باید از ترجمه و اقتباس صرف پرهیز کرد. برای یک اقتصاد دانش بنیان توجّه به تولید علم با مختصاتی که گفته شد یک امر اجتناب ناپذیر است.

اقتصاد مقاومتی در ابعاد مختلف مدیریت جامعه معنا و مفهوم دارد و لازم است بخش های مختلف بتوانند در این زمینه سیاست های یک جهت و هماهنگی را پیشه کنند.

از جمله این بخش ها حوزه بهداشت و درمان و به بیانی دیگر سلامت است. چنانچه در تعریف سلامت انسان، نگرش اصیل و کل نگر اسلامی را در نظر بگیریم، حوزه سلامت یک حوزه فراگیر است و تقریباً هیچ بخش یا عرصه ای را نمی توان متصوّر بود که با حوزه سلامت بیگانه و غیر مرتبط باشد. اقتصاد را بنا به تعریف، شناسایی رفتار عوامل اقتصادی می دانند. عوامل اقتصادی هم شامل سه بخش است: بخشِ تولید، بخشِ مصرف و بخشِ دولت و مدیران.

در حوزه سلامت، بخش تولید شامل ارائه دهندگان خدمات سلامت (جامعه پزشکی و پیراپزشکی)، صدای سلامتتولیدکنندگان دارو، و بالأخره تولیدکنندگان اقلام مصرفی و تجهیزات پزشکی است. درحوزه عملکردی جامعه پزشکی، تأکید بر رعایت اصول علمی در ارائه خدمات و رعایت اخلاق حرفه ای در پرهیز از سودجویی و تحمیل هزینه به بیمار و اقتصاد کشور بسیار مهم است. در زمینه تولید دارو و تجهیزات پزشکی لازمه اقتصاد مقاومتی تأکید بر تولید داخلی و ارتقاء کیفیت و افزایش بهره وری در جهت رقابت با محصولات خارجی و تسخیر بازارهای خارجی است. خود اتّکایی در تولید دارو و تجهیزات ‏پزشکی از بخش‌های مهم و مورد نظر است. در این زمینه سیاست گذاری دولت از یک سو و عزم و اراده ملّی از سوی دیگر و ارتباط معنی دار دانشگاه، صنعت و کشاورزی بسیار مهم است. بخش مصرف در حوزه سلامت شامل دریافت کنندگان خدمات سلامت یعنی عموم مردم است. در این بخش لازمه اقتصاد مقاومتی، افزایش سواد سلامت و تقویت خودمراقبتی و در نتیجه پیشگیری اوّلیه است که خود موجب کاهش چشمگیر هزینه های سنگین درمان و هزینه بازتوانی بیماران خواهد شد. همچنین لازم است فرهنگ و الگوی استفاده از خدمات بهداشتی و درمانی در جهت پرهیز از اتلاف منابع و اسراف، اصلاح شود.

در بخش دولت و مدیران اجرایی حوزه سلامت، سیاست گذاری درست، اجرای دقیق و نظارت مهم است. باید شفّافیت کافی وجود داشته باشد تا راه برای سوء استفاده و کم کاری بسته شود. سیاست ها باید در جهت بهره وری و رعایت و صرفه جویی هزینه ها در حوزه سلامت باشد. توسعه خطوط تولید دارو و تجهیزات پزشکی و حمایت از بخش خصوصی ضروری است.

ظرفیت‌های داخلی کشور در حوزه‌هایی مانند کشت گیاهان دارویی، طب سنتّی ایرانی، گردشگری سلامت، شرکت‌های دانش بنیان و تولید واکسن علاوه بر اینکه می توانند یاری گر مردم داخل باشند می‌توانند به کمک مردم کشور‌های منطقه هم آمده و درآمد زیادی را برای کشور حاصل کند.

در این بین نباید مسأله اخلاق پزشکی در این حوزه از یاد برد، اصولی که اگر به کار برده شوند بی شک می‌توانند هم به نظام سلامت و هم به اقتصاد مقاومتی کمک کنند. تا پیش از آغاز طرح تحوّل سلامت مسأله ای مانند زیر میزی‌ها موجب سلب اعتماد از جامعه پزشکی شده بود که طی دو سال اخیر با جراحی نظام سلامت این معضل تقریباً از بین رفت امّا در سطحی دیگر همانند تجویز بی رویه دارو، درخواست نابجای آزمایش، رادیوگرافی و جراحی های  بی مورد ادامه پیدا کرد. مطمئناً اگر در رابطه با این مسأله هم مسئولان نظام سلامت هم چاره‌ای بیندیشند می‌توان هزینه‌های نظام سلامت را کاهش داده و آن را در جهت ارتقاء آگاهی و بهداشت مردم استفاده کرد. اگر چه نباید از یاد برد که همچنان اکثریت جامعه پزشکی مورد وثوق مردم بوده و این خود بزرگترین ظرفیتی است که در حوزه اخلاق می‌توان از آن بهره برد.

مسأله بسیار مهم دیگر که در حوزه فرهنگ و سواد عمومی معنی دارد و برای تک تک افراد جامعه معنی دارد، افزایش سواد سلامت است. با افزایش سواد سلامت عمومی، خود مراقبتی تقویت و نهادینه خواهد شد. نتیجه خود مراقبتی، تقویت پیشگیری اوّلیه است. در نتیجه هزینه های سنگین درمان و بازتوانی کاهش داده خواهد شد. چرا که آمارها نشان داده اندکه عمده هزینه ها در بخش سلامت مربوط به حوزه درمان است. در نظام بهداشت و درمان کشور ما که متأسفانه درمان محور است این مسأله بیشتر مشهود است. خود مراقبتی موجب کاهش بیماری ها در افراد و کاهش بار بیماری ها بر نظام سلامت، کاهش مراجعه به پزشکان و متخصصان، کاهش مصرف دارو و تجهیزات پزشکی گران قیمت و در کل، پیشگیری از هزینه های سنگین درمان می شود. طبق بررسی های به عمل آمده در سال ۲۰۱۳ خود مراقبتی موجب کاهش ۷ تا ۲۰ درصدی هزینه های سلامت می شود. از سوی دیگر یک دلار آموزش سلامت ۶.۵ نیم دلار صرفه جویی در منابع سلامت را به دنبال دارد.

انسان سالم برای یک جامعه هم ثروت محسوب می شود، هم محور توسعۀ پایدار است، بنابراین خود مراقبتی راهی است برای داشتن این ثروت گرانبها و توسعه متوازن و پایدار جامعه. انسان سالم خود مراقب بهره وری بالایی دارد و با امّید و نشاط بیشتری به کار و تولید ثروت می پردازد. اقتصاد سلامت و بار ناشی از بیماری ها و توجه به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت سه بحث مهم در عرصه سلامت هستند که به چگونگی هزینه های تحمیلی به نظام سلامت از طریق بیمه ها، بیماری ها و طرح های کلان اقتصادی و نتایج آن بر سلامت مردم می پردازند. یکی از بحث های مهم در خود مراقبتی توجه به مؤلفه هایی است که موجب ارتقای سلامت فردی، خانوادگی و اجتماعی می شود، بنابراین توجه به این مقوله در نهایت کمک به اقتصاد سلامت و کاهش بار بیماری ها و همچنین توجه به مؤلفه های اجتماعی مؤثر بر سلامت را در پی دارد.

در کشورمان سالانه ۵۵ هزار نفر بر اثر چاقی، ۱۱ هزار نفر در اثر مصرف سیگار، ۸۶ هزار نفر بر اثر بیماری پرفشاری خون، ۳۴ هزار نفر بر اثر قند خون بالا، ۳۴ هزار نفر به دلیل کلسترول بالا، ۱۹ هزار نفر بر اثر سوانح و حوادث ترافیکی و ۴ هزار نفر بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند. بنابراین بخش زیادی از سرمایه های انسانی اعم از نیروهای مولد کشور بر اثر عدم توجه به پیشگیری و خود مراقبتی در سنین ۱۵ تا ۴۵ سالگی یعنی سنین کار و تولید، از دست می روند و هزینه های تحمیلی ناشی از این بخش به کشور گاهی غیر قابل محاسبه است. از سوی دیگر بیماری موجب غیبت نیروی مولّد از کار می شود و با خود مراقبتی می توان ۵۰ درصد از غیبت از محل کار را کاهش داد و این معنی تولید بیشتر و مقاومت اقتصادی بهتر را می دهد.

 نگاهی گذرا به این مؤلفه ها نشان می دهد که تا چه میزان زیادی می توان هزینه های تحمیلی به کشور را با توانمند سازی فرد، خانواده و جامعه برای خود مراقبتی و سرمایه گذاری در بخش بهداشت عمومی و پیشگیری اوّلیه از بیماری ها کاهش داد.

telegram

Go to TOP