چاپ این نوشته
صدای سلامت
به بهانه 17 ژوئن، روز جهانی بیابان زدایی؛

ایجاد ۱ سانتی متر خاک ۱۰۰ سال زمان نیاز دارد/بیابان زدایی، راه حل مقاومت در برابر چالش های زیست محیطی

به یاد داشته باشیم تهدیدات اقلیمی، جهان گرمایی و بیابان زایی دشمن واحد و مشترک تمام ساکنان زمین است. باید همه یاد بگیرند در پشت یک خاکریز ورو به این دشمن مهلک متّحد شوند.

به گزارش سرویس مراقبت صدای سلامت، در علم، بیابان به منطقه ای گفته می شود که از وسعت قابل ملاحظه ای برخوردار که پوشش گیاهی چندانی ندارد و غالباً خشک و بی آب است و باران چندانی در آن منطقه نمی بارد.

امروزه پیشرفت علم اهمیّت و نقش مؤثر بیابان ها را بهتر توانسته اند بشناسانند و این پیشرفت گواهی می دهد که از بیایان ها و کویرها می توان بهره برداری های متنوعی در بسیاری از حوزه های ورزشی، جغرافیایی، نظامی، اقتصادی و … کرد و دیگر امروزه آن نگاه قدیمی که بیانگر بی فایده بودن بیابان هاست وجود ندارد. امروزه بیابان ها نقش بی بدیلی در پیشرفت اقتصاد در حوزه های منابع معدنی و تولید انرژی دارند و باید بیشتر به این نعمت الهی توجّه داشت.

بیایان زایی پدیده ای منفی در این امر و نوعی تخریب زمین به شمار می رود که از مسائل مهم در حیطه زیست محیطی به شمار می رود. این مقوله رو به روز در حال توسعه است. کارشناسان محیط زیست معتقدند که بیایان زایی یا همان توسعه و پیش روی بیابان ها زندگی بیش از ۱٫۵ میلیارد نفر را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار می دهد که در این رابطه کشورهای زیادی از جمله ایران که روی کمربند خشک هم قرار دارد را با خود درگیر کرده است. یکی از دلایل بیایان زایی عوامل انسانی است. یکی از نمودهای این دلیل در کشاورزی تصدیق پیدا می کند. یا به دلیل عدم توانایی مالی خانواده های کشاورزان، و یا به هر دلیل دیگری برخی کشاورزان به افزایش زمین خود اقدام می کنند و طبیعتاً زمین بیشتر، آب بیشتری را هم طلب می کند. از همین رو آن هم در کشور کم آبی مانند ایران می بایست چاه های متعدّدی حفر شود و این حفر چاه خطرات جدی ای را در این امر به دنبال دارد.

زمانی که بهره برداری از چاهِ حفر شده رسید، به تدریج تعادل هیدرواستاتیک زمین به هم می خورد و تناسب آب شور و آب شیرین زیرزمینی به هم می خورد و آب شور در اعماق زمین می ماند و عوامل زیرزمینی موجب می شود تا به طرف سفره های آب شیرین هجوم می آورد و در پمپاژهای بعدی آب شور بالا می آید و به سطح زمین و نهایتاً به خاک می رسد. این موقع است که آب شور جذب شده در خاک اثر خود را می گذارد و علاوه بر افت کیفیت محصول و همچنین بی محصولی، در دراز مدّت شوره زاری وسیع می سازد. درست است یک مرتبه به چشم می آید امّا این شوره زار را در دراز مدّت خودمان به عمل آوردیم.

تمام عوامل محیطی دست به دست هم می دهند تا کشاورزها به شهر بیاید و شوره زارها رها شوند و به ندرت گسترش یابند و اینجاست که در می یابیم نمی توان بی تدبیر و در حدّ حرف از مردم خواست تا مهاجرت از روستا به شهر را فراموش کنند.

خواسته یا ناخواسته بیابان زایی آن هم در کشور ما به عنوان یک چالش اصلی و جدّی قلمداد می شود و اینجاست که مقوله بیایان زدایی اهمیّت خود را به خوبی نشان می دهد. هر چند این کار در ایران شروع شده و آمارها به ما می گویند که تا سال ۱۳۸۸ که ۲۶،۱۰۰،۰۰۰ هکتار جنگل دست کاشت ایجاد شده است و این رقم تا به حال پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است امّا این تلاش حداقل به میزان رشد بیایان زایی هم نیست. البتّه ناگفته نماند که راهکارهای متفاوتی مانند کاشت درختان و گیاهان مقاوم و متناسب با مناطق خشک، پخش آب، تعادل دام و مراتع برای حفاظت از پوشش گیاهی موجود، بهره گیری از روش‌های کارا در انباشتن آب باران، احیاء شوره زارها، سوخت‌های جایگزین و … برای بیابان زدایی مطرح شده است.

امّا پدیده گسترش بیابان ها سلامت مردم را هم به خطر می اندازد. در واقع سه چالش جهانی کمبود آب شیرین، تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی و تخریب سرزمین و بیابان زایی آنقدر جدّی بود که جامعه جهانی را وادار به برگزاری اوّلین و بزرگترین نشست سران کشورهای جهان تحت عنوان «کنفرانس زمین» در سال ۱۹۹۲ میلادی در برزیل کرد.

خاک حاصلخیز از مهمترین منابع جهان به شمار می رود که لایه ای از بارورترین زمین های غنی شده باشند. آمارهای جهانی نشان می دهد که سالانه ۱۲ میلیون هکتار که مساوی با سه برابر مساحت سوئیس است، در اثر بیایان زایی از بین می رود. ابعاد فاجعه را با نظر کارشناسان بهتر می توان درک کرد. آن ها می گویند که ۱۰۰ سال طول می کشد تا ۱ سانتی متر مکعب خاک تشکیل شود. این همان عامل مفقودی کاهش تولید ۴۰ میلیون تن غلّه است که جای خود را به میلیون ها نفر قحطی زده داده است که نمود بارز بیابان زایی و قحطی زدگی را هر روزه در تلویزیون ها و تلکس های خبری در قارّه افریقا می بینید.

خاک عامل ایجاد انرژی، آب و به عبارتی دیگر ایجاد مقاومت مثبت در برابر تغییرات اقلیمی و آب هوایی است. بر همگان واضح و روشن است که جلوگیری از بیایان زایی در حقیقت امنیّت غذایی، کاهش فقر و ایجاد مقاومت در برابر چالش های بزرگ زیست محیطی را در پی دارد. لازم است در این راستا ساختارهای اجتماعی در نظر گرفته شوند و توجّه معقول به آموزش و پرورش ، تعلیم و تربیت و ارتباطات داده شود تا رویکرد کاملاً یکپارچه ای فراهم شود و به تنهایی بتواند مبارزه مؤثری با پدیده بیابان زایی بنماید .

به یاد داشته باشیم تهدیدات اقلیمی، جهان گرمایی و بیابان زایی دشمن واحد و مشترک تمام ساکنان زمین است. باید همه یاد بگیرند در پشت یک خاکریز ورو به این دشمن مهلک متّحد شوند.

telegram

Go to TOP